Śni ci się dom babci. Siedzicie w kuchni, babcia stawia przed tobą herbatę i przez chwilę rozmawiacie tak zwyczajnie, jak za jej życia. Po przebudzeniu pamiętasz filiżankę, ceratę na stole i ciepło jej dłoni. Chcesz się za nią pomodlić. Dopiero później przychodzi druga myśl: czy babcia próbowała mi coś powiedzieć? Czy jako katolik mogę potraktować ten sen poważnie?
Tak, katolik może zastanawiać się nad snem, opowiedzieć o nim bliskiej osobie i odnieść go do własnej modlitwy. Biblia zna opowieści, w których Bóg przemawia do człowieka we śnie. Jednocześnie przestrzega przed pochopnym pokładaniem ufności w snach. Granica jest szczególnie wyraźna tam, gdzie ktoś próbuje za pomocą sennego obrazu poznać przyszłość lub uzyskać pewną odpowiedź na pytanie, co ma zrobić.
Dlaczego w Biblii są ważne sny, skoro Biblia zaleca wobec nich ostrożność?
W Ewangelii według św. Mateusza Józef otrzymuje we śnie polecenie, by zabrać Maryję i Dziecko do Egiptu, ponieważ Herod zamierza szukać Jezusa. Józef wstaje i wyrusza z rodziną (Mt 2,13–15). W tej opowieści czytelnik wie, kto przemówił, czego dotyczyło ostrzeżenie i do kogo zostało skierowane. Józef nie musi sprawdzać w słowniku symboli, co oznacza droga, noc lub obcy kraj.
Inny ton ma Księga Syracha. Jej autor poświęca snom kilka wersetów, w których ostrzega, jak łatwo dać się zwieść własnym wyobrażeniom (Syr 34,1–8). Zestawienie tych fragmentów pomaga odpowiedzieć na częste pytanie: skoro Bóg mógł posłużyć się snem Józefa, czy mój sen także może pochodzić od Boga? Katolicka lektura Biblii dopuszcza pierwszą możliwość. Sam fakt, że dzisiejszy sen był wyrazisty, poruszający albo zapamiętany w najdrobniejszych szczegółach, nie daje jednak podstaw do stwierdzenia jego boskiego pochodzenia.
Czy czytanie sennika jest grzechem?
Dużo zależy od tego, czego szukasz. Kiedy sprawdzasz, dlaczego w opowieściach i tradycji próg domu kojarzy się ze zmianą, poznajesz pewien sposób rozumienia symbolu. Możesz potem zapytać siebie, dlaczego właśnie dom z dzieciństwa powrócił w twoim śnie. Inne znaczenie ma korzystanie z sennika po to, aby ustalić, czy ktoś cię zdradzi, czy podróż będzie bezpieczna albo którego dnia podpisać umowę.
Katechizm Kościoła Katolickiego w punktach 2115–2116 mówi o zaufaniu do Boga w sprawach przyszłości i odrzuca praktyki wróżbiarskie. Nie znajdziemy tam osobnego zakazu czytania każdego tekstu o snach. Pytanie dotyczy tego, czy przypisujesz interpretacji snu zdolność ujawniania przyszłych zdarzeń. Jeśli po wpisaniu hasła „sen o wodzie” zaczynasz obawiać się zapowiedzianego rzekomo nieszczęścia, warto pamiętać, że autor hasła nie zna ani twojej sytuacji, ani tego, co wydarzy się jutro.
Co dla katolika może znaczyć sen o zmarłej osobie?
Wróćmy do kuchni babci. Być może we śnie nie powiedziała nic szczególnego. Najmocniej zapamiętujesz to, że znowu można było przy niej usiąść. Taki sen może mieć dla ciebie ogromną wartość osobistą. Możesz podziękować za wspólne lata, pomodlić się za babcię albo zapytać kogoś z rodziny o historię, której za jej życia nie zdążyłeś poznać.
Trudniej jest wtedy, gdy bliska osoba wydaje się we śnie smutna lub wypowiada niepokojące słowa. Na podstawie snu nie można rozstrzygnąć, jaki jest los zmarłego po śmierci ani czy domaga się on od ciebie konkretnego działania. Jeśli sen skłania cię do modlitwy, możesz się pomodlić. Nie musisz najpierw dowieść, że otrzymałeś wiadomość. Nie masz też podstaw, by z powodu jednego nocnego obrazu obarczać się winą za to, co dzieje się ze zmarłą osobą.
A jeśli sen wyglądał jak ostrzeżenie?
Załóżmy, że przed wyjazdem śni ci się samochód stojący na poboczu. Rano zastanawiasz się, czy odwołać podróż. Zacznij od tego, co można sprawdzić. Czy przed snem zauważyłeś kontrolkę na desce rozdzielczej? Czy od kilku dni odkładasz wymianę zużytej opony? Jeżeli masz konkretny powód do niepokoju, sprawdź stan auta. Jeżeli jedyną przesłanką jest scena ze snu, nie uzyskałeś w ten sposób wiedzy o przyszłej awarii.
Podobnie jest ze snem o niewierności partnera. Uczucie po przebudzeniu może być prawdziwe: zazdrość, lęk albo tęsknota za bliskością. Sam sen nie jest dowodem czyjegoś czynu. Możesz powiedzieć: „Ostatnio brakuje mi naszych rozmów”. Zarzut „wiem, że coś ukrywasz, bo mi się to przyśniło” przypisywałby drugiej osobie odpowiedzialność za obraz powstały w twoim śnie.
Czy odpowiadam za to, co zrobiłem we śnie?
Czasami niepokój po przebudzeniu dotyczy własnego zachowania. We śnie kogoś krzywdzisz, wypowiadasz bluźnierstwo albo zachowujesz się w sposób sprzeczny z tym, w co wierzysz. W katolickim rozumieniu odpowiedzialności moralnej znaczenie mają świadomość i dobrowolność działania. Samo przyśnienie się sceny, której świadomie nie wybrałeś, nie oznacza, że popełniłeś przedstawiony w niej czyn. Nie trzeba też traktować niechcianego obrazu jako wyznania ukrytych zamiarów.
Jeśli podobne pytanie wraca po wielu snach i odbiera ci spokój, podczas rozmowy z zaufanym duszpasterzem możesz opowiedzieć przede wszystkim o tym lęku. Nie musisz pamiętać każdego szczegółu snu, żeby wyjaśnić, co cię trapi.
Jak zastanowić się nad snem bez szukania przepowiedni?
Po przebudzeniu spróbuj zapisać trzy osobne zdania. Pierwsze niech opisuje co pamiętasz: „Śniło mi się, że siedzę z babcią w kuchni”. Drugie – co czujesz: „Po przebudzeniu było mi dobrze, a potem zatęskniłem”. Trzecie – co chcesz zrobić: „Zadzwonię do mamy i zapytam, czy pamięta niedzielne obiady u babci”. Każde zdanie dotyczy czegoś, co potrafisz uczciwie nazwać, bez zgadywania, kto zesłał sen i co się wydarzy.
Na pytanie „czy katolik może wierzyć w sny?” najłatwiej więc odpowiedzieć kolejnym: czemu dokładnie chcesz dać wiarę? Możesz uznać, że sen o babci był dla ciebie ważny i przypomniał ci o miłości, której od niej doświadczyłeś. Możesz też pozostać przy prostym „nie wiem”, gdy pytasz o jego źródło. Ani pamięć o bliskiej osobie, ani modlitwa za nią nie tracą przez to znaczenia.